
Kompüter tomoqrafiyası (KT) rentgen şüası ilə işləyir, ona görə «şüalanma nə qədərdir?» sualı tamamilə yerindədir. Qısa cavab: doza adi rentgendən yüksəkdir, amma düzgün göstərişlə edilən müayinənin faydası riskdən qat-qat çoxdur.
Doza necə ölçülür?
Şüalanma millizivertlə (mSv) ölçülür. Müqayisə üçün: hər birimiz torpaqdan, havadan və kosmosdan ildə orta hesabla 2-3 mSv təbii şüa alırıq.
Təxmini rəqəmlər
- Döş qəfəsi rentgeni — təxminən 0,1 mSv (təbii fonun 10 günü qədər);
- Baş KT-si — 1,5-2 mSv (7-8 ay);
- Aşağı dozalı ağciyər KT-si — təxminən 1,5 mSv (6 ay);
- Döş qəfəsi KT-si — 6-7 mSv (təxminən 2 il);
- Qarın və çanaq KT-si — 7-8 mSv (2,5-3 il).
Rəqəmlər orta göstəricidir: aparatın nəslindən, protokoldan və bədən ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.
Bu nə dərəcədə təhlükəlidir?
Bu səviyyədə dozalar dərhal heç bir zərər vermir. Söhbət yalnız gələcəkdə şiş riskinin çox kiçik nəzəri artımından gedir; tək bir müayinə üçün bu artım adi həyat risklərinin fonunda demək olar ki, hiss edilmir. Əsl risk başqa yerdədir: lazım olan müayinədən imtina edib xəstəliyi gec aşkarlamaq.
İldə neçə dəfə KT etdirmək olar?
Sərt «limit» yoxdur. Qayda belədir: hər müayinənin göstərişi olmalıdır. Ağır xəstəliyə nəzarət üçün il ərzində bir neçə KT əsaslı ola bilər, «hər ehtimala qarşı» isə biri də artıqdır.
Dozanı necə azaltmaq olar?
- Əvvəlki müayinələrin nəticəsini və diskini özünüzlə gətirin — təkrar çəkilişə ehtiyac qalmaya bilər;
- həkimdən soruşun: bu sualı USM və ya MRT ilə cavablandırmaq olarmı?
- müasir aparatlar aşağı dozalı protokollarla işləyir — mərkəzdən bu barədə soruşmaq olar;
- hamiləlik ehtimalı varsa, müayinədən əvvəl mütləq bildirin.
Uşaqlar və hamilələr
Uşaq toxuması şüaya daha həssasdır, ona görə uşaqlarda KT yalnız zərurət olduqda və uşaq protokolu ilə aparılır. Ətraflı: uşaqlarda rentgen, USM və MRT.
Nəticə
KT-dən qorxmaq yox, onu yerində işlətmək lazımdır: göstəriş varsa — etdirin, yoxdursa — alternativ soruşun. Ağciyər KT-si və digər KT müayinələrini edən mərkəzlər rentgen.az-da qiymətləri ilə göstərilib.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.