Densitometriya (DEXA) nədir — sümük sıxlığı ölçülməsi kimlərə lazımdır?

Osteoporoz — sümüklərin seyrəlməsi — uzun illər heç bir əlamət vermir və çox vaxt ilk “xəbərdarlıq” sınıq olur. Densitometriya (DEXA) bu prosesi sınıqdan illər əvvəl aşkarlaya bilən yeganə standart müayinədir: aşağı dozalı rentgen şüası ilə sümük mineral sıxlığı ölçülür.

Kimlərə densitometriya lazımdır?

• 65 yaşdan yuxarı qadınlar və 70 yaşdan yuxarı kişilər — risk faktorundan asılı olmayaraq;
• Menopauzadan sonrakı qadınlar — xüsusilə erkən menopauza olubsa;
• Kiçik zədədən sınıq keçirənlər (yıxılma nəticəsində bilək, bud, onurğa sınığı);
• Uzun müddət kortikosteroid qəbul edənlər;
• Qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, revmatoid artrit, mədə-bağırsaq sorulma pozğunluğu olanlar;
• Ailəsində bud sınığı/osteoporoz olanlar, çox arıq bədən quruluşlu şəxslər;
• Boyda nəzərəçarpan qısalma və ya kürəkdə donqarlaşma hiss edənlər.

Müayinə necə keçir?

Geyimli halda masaya uzanırsınız, skaner adətən bel nahiyəsi və bud-çanaq oynağı üzərindən keçir. Müayinə 10–15 dəqiqə çəkir, tamamilə ağrısızdır. Şüa dozası adi rentgendən dəfələrlə azdır.

Hazırlıq: xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Yalnız son günlərdə kalsium əlavəsi qəbul etmisinizsə, müayinə günü səhər qəbulu buraxın və metal detallı geyimlərdən qaçının. Yaxın günlərdə kontrastlı KT/MRT olubsa, mərkəzə deyin — bir neçə gün fasilə istənə bilər.

Nəticə: T-bal nə deməkdir?

• T-bal −1.0 və yuxarı — normal sümük sıxlığı;
• −1.0 ilə −2.5 arası — osteopeniya (seyrəlmənin başlanğıc mərhələsi);
• −2.5 və aşağı — osteoporoz.

Nəticəni endokrinoloq və ya revmatoloqla müzakirə edin: müalicə və həyat tərzi tövsiyələri (kalsium, D vitamini, fiziki aktivlik) məhz bu rəqəmlərə əsaslanır.

Nə qədər tez-tez təkrarlamaq lazımdır?

Adətən 1–2 ildə bir dəfə — nəticədən və müalicənin gedişindən asılı olaraq həkim müəyyən edir. Müqayisənin düzgün olması üçün təkrar müayinəni mümkünsə eyni aparatda etdirmək məsləhətdir.

Tez-tez verilən suallar

Adi rentgen osteoporozu göstərmir? Adi rentgen seyrəlməni yalnız çox irəliləmiş mərhələdə (sümük kütləsinin ~30%-i itiriləndə) göstərir — erkən aşkarlama üçün DEXA lazımdır.

Qanda kalsium normaldırsa, sümüklərim sağlamdır? Xeyr — qan kalsiumu normal ola-ola sümük sıxlığı azala bilər; bunlar fərqli göstəricilərdir.

Harada etdirmək olar? Densitometriya xidməti göstərən mərkəzlərin siyahısına baxın — ünvan və əlaqə məlumatları ilə.